بانگ خبر، به نقل از روابط عمومی سازمان بهزیستی کشور، تجربه سازمان بهزیستی نشان میدهد مردم میتوانند به یکی از اصلیترین عوامل پشتیبانی و گسترش خدمات اجتماعی در کشور تبدیل شوند و ظرفیت مردم در محلات یک سرمایه بزرگ اجتماعی است که اگر درست شناسایی و سازماندهی شود میتواند سازوکار خدماتدهی را متحول کند.
دولتها بهتنهایی قادر به ارائه خدمات به همه مردم نیستند و بوروکراسی موجود نیز روند خدمترسانی را کند کرده است در چنین شرایطی کوچکسازی دولت، محدود کردن نقش دولت به سیاستگذاری، پشتیبانی و نظارت و سپردن امور به مردم بهویژه در سطح محلات راهکاری است که هماکنون در دنیا و ایران در حال پیگیری است.
محله محوری یکی از سیاستهای دولت چهاردهم و سازمان بهزیستی است و سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی، محلهمحوری را به معنای سپردن امور به مردم محله میداند و این رویکرد بر روشهای تسهیلگری، ظرفیتها، توانمندیها و پتانسیلهای هر محله متمرکز است و انرژی خفته مردم همان محله را بیدار میکند و مردم برای ارتقای کیفیت زندگی در محل زندگی خود سازمان پیدا میکنند. محله در این نگاه یک زیستبوم اجتماعی است که میتواند به میدان عمل، همیاری، حمایت و توانمندسازی تبدیل شود.
تجربههای موفق حضور مردم
این رویکرد البته بیسابقه نیست. تجربه بسیج مردمی در دوران دفاع مقدس، بسیج ملی سلامت در دوران کرونا، مشارکت گسترده مردم در بحرانهایی مانند سیل و زلزله، تجربه توانبخشی مبتنی بر جامعه یا CBR در بهزیستی همچنین نقشآفرینی مردم در جنگهای اخیر نشان داده که در شرایط سخت، مردم یکی از مهمترین پشتوانههای کشور در حل مسائل هستند.
سازمان بهزیستی کشور ۱۷۰ مأموریت بر عهده دارد همچون حمایت از افراد دارای معلولیت، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، توانمندسازی، اورژانس اجتماعی، مشاوره، حمایت از زنان سرپرست خانوار و… انجام کامل، باکیفیت و عادلانه این حجم از مأموریتها تنها با اتکا به سازوکارهای سازمان ممکن نیست و رئیس سازمان بهزیستی بر تحقق مثلث طلایی تمامیت، کفایت و عدالت تأکید دارد یعنی خدمات باید همه افراد نیازمند را پوشش دهد، از کیفیت و کفایت لازم برخوردار باشد و با عدالت به دست مخاطبان برسد.
در همین چارچوب، زیستبوم جامع مشارکت سازمان بهزیستی طراحی شده و طرح سلام محله یکی از جلوههای عملیاتی آن است. در این طرح، بهزیستی به جای انتظار برای مراجعه مردم به ساختارهای اداری به محلات رفت تا شناسایی کند چه کسانی میتوانند در کنار این سازمان قرار گیرند و در ارائه خدمات نقشآفرینی کنند.
بیشترین درخواست همراهی مردم با بهزیستی در چه اموری است؟
نتیجه اجرای پویش سلام محله قابل توجه بوده است: ۳۷۰ هزار نفر داوطلب همکاری با بهزیستی شدند و ۲ هزار و ۷۵۰ کانون در محلات شکل گرفتند. بیشترین درخواستهای مشارکت مردم با سازمان بهزیستی به ترتیب در حوزههای مراقبتی، فرهنگی و رسانهای، سلامت و بهداشت، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، آموزش و تحصیل، اشتغال، بیمه و کارآفرینی، ساخت و تعمیرات مسکن، علمی و پژوهشی و همچنین حقوقی و قضایی ثبت شده است.
در واقع مردم فقط برای کمک مالی وارد میدان نشدهاند بلکه طیف متنوعی از مهارتها، تخصصها و تواناییهای خود را در اختیار گذاشتهاند از مراقبت و همراهی تا رسانه، آموزش، سلامت روان و… این تنوع نشان میدهد سرمایه مردمی میتواند در بخشهای مختلف مورد استفاده قرار بگیرد.رئیس سازمان بهزیستی میگوید: برای هدایت این ظرفیت، ۲ هزار و ۷۵۰ تسهیلگر که با کار اجتماعی در محله آشنا هستند در محلات حضور دارند و مراکز مثبت زندگی نیز بهعنوان پشتیبان این شبکه محلی در نظر گرفته شدهاند.
این ظرفیت مردمی در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز به کمک سازمان بهزیستی آمدند و از میان ۳۷۰ هزار داوطلب ثبتنامشده در پویش سلام محله، ۳۰ هزار نفر بهصورت مستقیم با بهزیستی همکاری کردند و در ارائه خدمات نقشآفرین شدند. این آمار نشانهای از آن است که وقتی شبکه اجتماعی داوطلبان از قبل شناسایی و سازماندهی شده باشد در زمان بحران میتوان با سرعت و اثربخشی بیشتری به نیازهای مردم پاسخ داد.
سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر نقش محوری خیرین و داوطلبان مردمی در پیشبرد مأموریتهای بهزیستی گفته است: خیرین، کارآفرینان و داوطلبان مردمی شریک بالاصاله سازمان بهزیستی هستند و بهزیستی بالوکاله عمل میکند بنابراین وظیفه سازمان، برداشتن موانع، پشتیبانی و حمایت از این ظرفیتهاست.
رشد ۵۱۸ درصدی کمک مردم به بهزیستی در روزهای جنگ!
آمارهای مشارکت مردمی در دوره جنگ قابل توجه است و در ۴۰ روز جنگ، مردم هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان به سازمان بهزیستی کمک کردند که نسبت به سال ۱۴۰۳ بیش از ۵۱۸ درصد رشد مشارکت را نشان میدهد آن هم در شرایطی که معمولاً در زمان جنگ و بحران، مشارکتهای مردمی کاهش مییابد.
در همین دوره، بهزیستی با همکاری مردم و مؤسسات غیردولتی توانست ۲۴۷ هزار و ۷۷۷ بسته معیشتی میان خانوارهای آسیبدیده توزیع کند، هزینه درمان بیش از ۱۰ هزار و ۵۰۰ نفر را تأمین کند، برای بیش از ۶۷ هزار نفر پوشاک تهیه کند و ۷۵۱ واحد مسکونی را تعمیر یا تأمین کند.
اما مشارکت مردم تنها در کمکهای مالی و کالایی خلاصه نشد. یکی از مهمترین جنبهها، بهرهگیری از ظرفیت داوطلبان بود و مجموع بهرهمندی از ظرفیتهای داوطلبانه به ۱۹ هزار و ۶۴۳ خدمت رسید. این خدمات داوطلبانه در کنار حمایتهای معیشتی نشان میدهد نقش مردم در بحرانها فقط پرداخت پول یا تهیه کالا نیست بلکه حضور فعال، تخصصی و انسانی در کنار جامعه هدف است.
از سوی دیگر بهزیستی در این دوره خدمات گستردهای در حوزه مشاوره و روانشناسی ارائه کرد. طبق اعلام رئیس سازمان بیش از ۳۰۶ هزار خدمت مشاورهای و روانشناختی رایگان ارائه شد و بیش از ۶۵ هزار خانوار آموزشهای تابآوری و توانمندسازی دریافت کردند. این خدمات از طریق صدای مشاور ۱۴۸۰، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و شبکه گسترده روانشناسان و داوطلبان تخصصی ارائه شده است.
رشد مشارکتها در مناسبتهای مذهبی و پویشهای اجتماعی نیز نشانه دیگری از ظرفیت مردم است. میزان زکات فطره جذبشده از ۸۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به ۱۶۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته که معادل رشد ۹۵.۴ درصدی است. همچنین در قالب پویش مثبت ماه، مجموع مشارکتهای نقدی و غیرنقدی به ۱۲۰۱ میلیارد تومان رسید که نسبت به سال قبل، ۳۱۸ درصد رشد داشته است.
تحلیل این آمارها یک پیام روشن دارد: جامعه ایران حتی در شرایط دشوار اقتصادی و بحرانی همچنان از ظرفیت بالای همبستگی، خیرخواهی و مسئولیتپذیری اجتماعی برخوردار است. تجربهها نشان دادهاند که مردم بارها پای کار آمدهاند و مسئله اصلی این است که ساختارهای رسمی تا چه اندازه میتوانند این ظرفیت را بهموقع شناسایی، اعتمادسازی، سازماندهی، هدایت و پشتیبانی کنند.
بهزیستی با مأموریتهای گسترده خود یکی از مهمترین نهادهایی است که میتواند از این سرمایه مردمی بهره ببرد اما بهرهگیری از ظرفیت مردم فقط به معنای دریافت کمک مالی نیست. مشارکت واقعی زمانی شکل میگیرد که مردم در حل مسئله، تصمیمسازی محلی، شناسایی نیازهاو… نقش داشته باشند. تجربه جنگ ۴۰ روزه، پویش سلام محله و مشارکت دهها هزار داوطلب نشان داد که مردم میتوانند در کنار بهزیستی یکی از بزرگترین ظرفیتهای خدمترسانی در کشور باشند.
