بانگ خبر، به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور، در دهههای اخیر تجربه جهانی نشان داده است افزایش بودجههای رفاهی الزاماً به بهبود رفاه اجتماعی منجر نمیشود.
بسیاری از کشورها با وجود گسترش نظامهای حمایتی، همچنان با بحرانهایی مانند تنهایی، افسردگی، فروپاشی روابط همسایگی، سالمند منزوی و کاهش اعتماد اجتماعی مواجه هستند.
به همین دلیل ادبیات جدید سیاست اجتماعی از «دولت رفاه» به سمت «جامعه رفاه» حرکت کرده است یعنی جامعه باید در تولید رفاه مشارکت کند نه آنکه صرفاً دریافت کننده خدمات باشد.
در این چارچوب، یکی از مهمترین ابزارهای نوآورانه جهان «بانک زمان» است.
پیش از ورود به کارکردها، اشاره به تجربه جهانی ضروری است:
ایده مدرن “بانک زمان” را “ادوارد کارنی” در دهه ۱۹۸۰ بنیان گذاشت.
هم اکنون بیش از ۴۰۰۰ بانک زمان در جهان وجود دارد.
ژاپن، انگلستان، آمریکا و اسپانیا بیشترین تعداد “بانک زمان” را دارند.
مدلها بسته به فرهنگ کشورها متفاوت هستند: ژاپن سالمند محور، انگلستان محله محور، آمریکا سلامت محور و اسپانیا شهر محور.
“بانک زمان” نظامی اجتماعی است که در آن افراد خدمات خود را نه با پول، بلکه با «زمان» مبادله میکنند.
هر یک ساعت خدمت یک واحد اعتبار اجتماعی است و ارزش زمان هم می تواند برابری حتی نابرابر تعریف شود.
در ایران نیز این ایده اکنون وارد فاز اجرایی شده و قرار است مسیر جدید “بانک زمان” از “منطقه ۴تهران” و بصورت «بانک زمان پایه» آغاز شود و سپس به سایر محلات توسعه یابد.
در این مدل، “بانک زمان” همچون ستون زیرساختی طرح «سلام محله» تعریف شده است.
ویژگی مهم این شکل جدید ایرانی، آن است که، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی(سازمان بهزیستی بعنوان نماینده وزارتخانه) نقش صدور مجوز، تنظیمگر و اعتباربخش را بر عهده دارد.
این وزارتخانه مجوز ایجاد بانک زمان را تنها به افراد، نهادها یا گروههایی اعطا میکند که صلاحیت حرفهای، اجتماعی و اخلاقی لازم را دارا باشند.
برای حفظ امنیت و کیفیت و جلوگیری از سوءاستفاده، احراز هویت و اعتبار سنجی اعضای “بانک زمان”(چه ارائه دهنده و چه دریافت کننده خدمت) توسط شرکتهای دارای مجوز رسمی با کمک وزارتخانه انجام میشود.
این شرکتها مسئولاند اطمینان حاصل کنند که ارائه دهندگان خدمت صلاحیت لازم برای خدمت مورد نظر را دارند و دریافت کنندگان نیز هویت و نیازشان روشن است.
دکتر میدری وزیر محترم تعاون کار ورفاه اجتماعی در خصوص “بانک زمان” می گوید: “بانک زمان”، سازوکار تحقق محله محوری است، محله محوری از برنامههای مهم و مورد تاکید رئیسجمهور پزشکیان است.
جنگ رمضان نیز نشان داد محلهها چه نقش بزرگی حتی در تعاملات جهانی میتوانند داشته باشند و اهمیت محله به اندازۀ سلاحهای دوربرد ایران، همچنان که فرماندهان نظامی ما بیان کردند، موثر بوده است.
در مادۀ(۳۱)برنامۀ هفتم، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف شده است با استفاده از شرکتهای مردمی، “بانک زمان” را راهاندازی کند.
اولین نمونۀ آن، در منطقۀ ۴تهران شروع به کار خواهدکرد.
در “بانک زمان”، خدمات مردم در یک پلتفرم ثبت میشود و در میان اعضای مردم یک محله، تهاتر میشود.
دکتر میدری می افزاید: وزارت تعاون، در راهاندازی “بانک زمان” چند وظیفۀ مهم دارد؛ اول صدور مجوز برای شرکتهای خصوصی؛ دوم ارائۀ خدمات پشتیبانی مانند احراز هویت ثبتنام کنندگان در بانک زمان؛ سوم تضمین کسانی که خدمت ارائه میدهند، اما در اجتماع محلۀ خود نمیتوانند خدمت دریافت کنند؛ سازمان بهزیستی کشور و سازمان آموزش فنی و حرفهای به آنها خدمت متقابل ارائه میدهند.
این بانک ابزار مهمی برای تقویت روابط اجتماعی و انسانی در سطح محله است. این امر اعتماد میان مردم محله را افزایش میدهد و محله را به یک نهاد “خودبسنده” تبدیل میکند.
در مدل ایرانی “بانک زمان” یک نکته مهم وجود دارد: اگر در یک محله «مابهازای زمانی» یک خدمت موجود نباشد یا فردی برای ارائه خدمت یافت نشود، سازمانهای تخصصی بهزیستی و نهادهای فنی وارد عمل میشوند و آن خدمت را حتی بدون وجود ارائه دهنده محلی، تأمین میکنند.
به عبارت دیگر، “بانک زمان” در ایران «بیپشتوانه» نمیماند و شبکه حامی رسمی برای پر کردن خلأها وجود دارد.
خدمات “بانک زمان” شامل مراقبت از سالمند، آموزش درسی، همراهی بیمار، تعمیرات ساده، نگهداری کودک، آموزش مهارت، حمایت از افراد دارای معلولیت و دهها خدمت دیگر است.
“بانک زمان” اقتصاد مکمل محلی ایجاد میکند؛ جایی که پول نمیتواند رابطه، اعتماد و احساس مفید بودن ایجاد کند، زمان این کار را میکند.
“بانک زمان” با ایجاد تعامل روزمره میان همسایگان، سرمایه اجتماعی را بازسازی میکند و ارزش برابر افراد را مستقل از درآمد و مهارت، عملیاتی میسازد.
کارکردهای “بانک زمان” در محلهدعبارتند از: کاهش تنهایی و افزایش تعامل، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی از طریق ایجاد شبکه مراقبت طبیعی، بازسازی منزلت مددجویان و تبدیل دریافت کننده به مشارکتکننده،کاهش هزینههای رفاهی دولت، تقویت اعتماد عمومی، تناسب فرهنگی با جامعه ایران که روابط انسانی قوی دارد، اما سازماندهی نشده است.
نقش “بانک زمان” در «سلام محله» چیست؟
در طرح «سلام محله» “بانک زمان” هسته نرم برنامه است.
مدرسه محله پایگاه تبادل زمان، مردم محله اعضای بانک، بهزیستی در نقش تسهیلگر، ناظر، اعتبار بخش و تضمین کننده خدمات است.
اگر «سلام محله» صرفاً یک شبکه خدمات باشد، کارآمد خواهد بود، اما “بانک زمان” به یک جنبش اجتماعی تبدیل میشود.
اجرای چرخه “بانک زمان” ساده است:
ثبت نام داوطلبان، اعتبار سنجی تخصصی، ثبت خدمات، تخصیص اعتبار زمانی، هماهنگی محلی، نشستهای همسایگی و مشوقهای اجتماعی.
“بانک زمان” یک برنامه داوطلبانه ساده نیست؛ یک زیرساخت اجتماعی است که جامعه دریافت کننده خدمات را به جامعه تولید کننده رفاه تبدیل میکند.
اگر کمک مالی مُسکن باشد، بانک زمان «درمان اجتماعی» است.
«سلام محله» بدون “بانک زمان” یک شبکه خدمترسانی است، اما با آن به یک جامعه زنده تبدیل میشود.
