بانگ خبر، ایستادگی دوگانه؛ بحران و تداوم خدمات
جنگ رمضان برای نظام سلامت ایران تنها یک بحران نبود، بلکه آزمونی چند وجهی به شمار می رفت؛ آزمونی که در آن کادر درمان باید همزمان در دو جبهه می جنگیدند: از یک سو مدیریت موج مجروحان و از سوی دیگر تداوم خدمات روتین سلامت برای میلیون ها شهروند. برخلاف بسیاری از بحران ها که خدمات عادی درمانی را مختل می کنند، در این دوره تلاش شد هیچ بخشی از چرخه سلامت متوقف نشود. بیمارستان ها، مراکز بهداشتی و پایگاه های اورژانس، در حالی که پذیرای مجروحان بودند، همچنان به بیماران مزمن، کودکان، سالمندان و زنان باردار خدمات ارائه می کردند.
مدیریت بحران با حفظ خدمات پایه
وزارت بهداشت با فعال سازی ساختار فرماندهی بحران، تلاش کرد تعادلی میان پاسخ به شرایط اضطراری و حفظ خدمات پایه ایجاد کند. این مدیریت دوگانه، یکی از نقاط قوت عملکرد نظام سلامت در این دوره بود.
دکتر ظفرقندی، وزیر بهداشت در این زمینه تاکید کرد: «راهبرد ما این بود که هیچ خدمتی تعطیل نشود. مردم باید اطمینان داشته باشند که حتی در شرایط بحران، خدمات سلامت در دسترس است. در کنار درمان مجروحان، ارائه خدمات بهداشتی، واکسیناسیون، مراقبت از مادران باردار و بیماران خاص با همان کیفیت ادامه دارد.»
دکتر رییسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز با اشاره به اهمیت خدمات پیشگیرانه گفت: «اگر خدمات بهداشتی متوقف می شد، با بحران های ثانویه مواجه می شدیم. بنابراین شبکه بهداشت با تمام توان فعال نگه داشته شد.»
طرح سلامت نوروزی؛ خدمت رسانی در اوج بحران
همزمانی جنگ رمضان با ایام نوروز، شرایط را پیچیده تر کرده بود. با این حال، طرح سلامت نوروزی بدون وقفه اجرا شد. این طرح که هر ساله با هدف نظارت بر مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی، کنترل بهداشت محیط و آمادگی مراکز درمانی اجرا می شود، در این دوره نیز به صورت گسترده ادامه یافت.
دکتر میعادفر، رییس سازمان اورژانس کشور نیز با اشاره به اجرای طرح سلامت نوروزی، از ۲۵ اسفندماه ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ماه ۱۴۰۵، از انجام بیش از ۱۹۰ هزار ماموریت اورژانس و پاسخگویی به ۷۴۸ هزار تماس با سامانه ۱۱۵ خبر داد و گفت: « در قالب این طرح، ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر به اورژانس مراکز درمانی مرجعه کردند که نسبت به سال گذشته، کاهش ۱۵ درصدی داشت. همچنین ۱۱۹۳ نفر در عملیات موفق احیای قلبی ریوی(CPR) موفق در مراکز درمانی به زندگی بازگشتند و ۱۵۱ هزار عمل جراحی شامل ۵۵ هزار عمل اورژانسی و ۹۵ هزار جراحی غیراورژانسی(الکتیو) انجام شد.»
واکسیناسیون؛ خط قرمز نظام سلامت
یکی از مهم ترین بخش های خدمات روتین که در این دوره با جدیت دنبال شد، برنامه های واکسیناسیون بود. کودکان، سالمندان و گروه های هدف، همچنان واکسن های مورد نیاز خود را دریافت کردند.
وزیر بهداشت در این خصوص گفت: «واکسیناسیون جزو خطوط قرمز ماست و حتی یک روز هم نباید متوقف شود. تیم های ما با برنامه ریزی دقیق، این خدمات را ادامه دادند.»
مراقبت از مادران باردار؛ اولویتی حیاتی
در میان تمامی خدمات، مراقبت از مادران باردار به عنوان یکی از حساس ترین حوزه ها، با دقت ویژه ای دنبال شد. مراکز بهداشتی و درمانی با تعیین مسیرهای ویژه، تلاش کردند این گروه بدون نگرانی خدمات لازم را دریافت کنند.
برای مادران باردار نوبت های خاص در نظر گرفته شد تا در کمترین زمان خدمات مورد نیاز را دریافت کنند چراکه سلامت مادر و جنین قابل تعویق نیست.
معاون درمان وزارت بهداشت نیز تاکید کرد: «هیچ زایمانی به دلیل شرایط بحران به تعویق نیفتاد و تمامی خدمات مرتبط با بارداری و زایمان به صورت کامل ارائه شد.»
درمان رایگان مجروحین؛ تصمیمی انسانی و ملی
در کنار حفظ خدمات روتین، یکی از اقدامات مهم وزارت بهداشت هم راستا با فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی، اعلام درمان رایگان برای مجروحان بود. این تصمیم با استقبال مواجه شد و نقش مهمی در کاهش نگرانی خانواده ها داشت.
وزیر بهداشت اعلام کرد: «تمامی مجروحان این بحران به صورت رایگان درمان می شوند و هیچ هزینه ای از آنان دریافت نخواهد شد. این تصمیم در راستای حمایت از مردم اتخاذ شده است.»
مهندس موهبتی، معاون توسعه مدیریت و منابع نیز گفت: «منابع مالی لازم برای این طرح تامین شده و بیمارستان ها بدون دغدغه خدمات ارائه می دهند.»
برای تحقق این اهداف، کل شبکه سلامت کشور بسیج شد. از خانه های بهداشت در روستاها تا بیمارستان های تخصصی در شهرهای بزرگ، همه در یک زنجیره هماهنگ عمل کردند. دانشجویان علوم پزشکی، نیروهای داوطلب و حتی بازنشستگان نیز به کمک آمدند تا بار کاری کادر درمان کاهش یابد.
پویش سلامت یاران وطن
همزمان با آغاز جنگ تحمیلی و حملات تروریستی ناجوانمردانه رژیم سفاک صهیونی، آمریکایی که منجر به شهادت مظلومانه رهبرمعظم انقلاب، جمعی از فرماندهان کشور و شماری از فرزندان این سرزمین شد، پویش سراسری «سلامتیاران وطن» در سراسر کشور آغاز شد. این پویش ملی با هدف امدادرسانی و حمایت از آسیب دیدگان حوادث تجاوز رژیم صهیونیستی به کشور تشکیل شد.
در این پویش حدود ۲۰ هزار داوطلب برای یاری رسانی بهداشتی و درمانی، اعلام آمادگی کردند که نشان از روحیه ایثار و نوعدوستی مردم ایران داشت. دکتر حبیبی، معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت در این زمینه می گوید « پویش بسیار ارزشمند سلامت یاران وطن یکی از فعالیتهای موفق و بسیار خوب حوزه فرهنگی کشور در این دوران بود. این طرح یکی از طرحهای کلیدی بسیار ارزشمند بود که بانک ارزشمند داوطلبان سلامت ایجاد شد.»
آسیب به بیش از ۲۵ شرکت دارویی و تجهیزات پزشکی
دکتر پیرصالحی رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به خسارتهای وارد شده به صنعت دارویی کشور در جریان حملات اخیر گفت: در این مدت بیش از ۲۵ شرکت فعال در حوزه دارو، تجهیزات پزشکی و توزیع دارو مورد حمله قرار گرفتهاند، اما با وجود این آسیبها روند تولید و تأمین دارو در کشور متوقف نشد.
تخریب بخش های عظیمی از انستیتو پاستور ایران، شرکت توفیق دارو و یکی از انبارهای شیرخشک استان همدان، نمونه های کوچکی از حملات وحشیانه دشمنان به سلامت مردم ایران زمین بود در حالیکه هدف قرار دادن مراکز درمانی، دارویی و بهداشتی و همچنین مردم غیرنظامی نقض آشکار قوانین بینالمللی و مصداق جنایت جنگی است و باید از سوی جامعه جهانی و نهادهای بینالمللی بهطور جدی محکوم شود.
کمک های ترامپ به ایرانی در ۴۰ روز جنگ
قبل از وقوع جنگ رمضان، دونالد ترامپ رییس جمهور اپستینی آمریکا در توییت های مختلفی از در راه بودن کمک به مردم سخن گفته بود اما این کمک ها اینگونه به دست ایرانی ها رسید: شهادت ۲۶ مدافع سلامت، آسیب به ۴۱ دستگاه آمبولانس، مصدومیت ۱۱۸ نفر از اعضای تیم ملی سلامت، شهادت ۱۸ کودک کمتر از ۵ سال، مصدومیت ۲۱۱۵ فرد کمتر از ۱۸ سال، مصدومیت ۷۰ کودک کمتر از ۲ سال، آسیب به ۵۵ پایگاه اورژانس، ۴۹ مرکز درمانی، ۲۲۶ مرکز بهداشتی، شهادت ۲۲۱ کودک و نوجوان کمتر از ۱۸ سال، آسیب و تخلیه ۹ بیمارستان، شهادت ۲۵۸ و مصدومیت ۴۹۹۲ خانم و درمان و ترخیص ۳۰ هزار مجروح؛ همه این افراد غیرنظامی بوده و هیچ دخالتی در جنگ نداشتند.
تقدیر از کادر سلامت
دکتر مسعود پزشکیان، رییس جمهوری اسلامی ایران در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از آغاز حمله تجاوزکاران به خاک ایران پرستاران، پزشکان، کادر درمان در بیمارستانها و بهطور ویژه اورژانس، تماموقت پای کار مردم بودهاند. از فداکاری همه شما تشکر میکنم. شما ستارههای درخشان ایران در این جنگ ظالمانه بودهاید. قدردان همه شما هستم.»
دکتر ظفرقندی، وزیر بهداشت نیز در پیامی خطاب به اعضای تیم ملی سلامت تاکید کرد «در ایام سخت جنگ تحمیلی سوم، چون دماوند سربلند و چون مام وطن، دلسوز آحاد مردم و مجروحین مظلوم در صحنه خدمت حرفه ای و مشفقانه حضور داشتید. خشنودی حضرت حق و رضایتمندی مردم شریف پاداش و نعمتی است که در تمام بحران ها و تهدیدهای ایران عزیز برای جامعه خدوم سلامت کشور محقق شده است. لازم به تأکید است که علیرغم آتش بس دو هفته ای ترمیم آسیب ها، حفظ آمادگی و هوشیاری، تمرین و مرور دستورالعمل ها و تمهید نیازهای حوزه سلامت در ایام پیش رو ضرورتی غیرقابل تردید است. وظیفه خود می دانم به عنوان همراه و همکار و دوستدار شما عزیزان از تلاش شبانه روزی و ایثارگرانه شما قدردانی و سپاسگزاری نمایم و از خداوند منان برای شما، مردم و ایران، سلامتی، سرافرازی و آرامش مسئلت می کنم.»
الگویی از تاب آوری
با وجود این عملکرد قابل توجه، چالش هایی نیز وجود داشت. فشار کاری بالا، خستگی نیروها و نیاز به تامین مستمر تجهیزات از جمله این موارد بود.
عملکرد نظام سلامت ایران در جنگ رمضان، نمونه ای کم نظیر از تاب آوری و مدیریت همزمان بحران و خدمات عادی بود. ادامه طرح سلامت نوروزی، واکسیناسیون، مراقبت از مادران باردار و خدمات بهداشت محیط در کنار درمان مجروحان، نشان داد که این نظام توانایی اداره شرایط پیچیده را دارد.
این تجربه ثابت کرد که سلامت، حتی در سخت ترین شرایط، اولویتی غیر قابل چشم پوشی است و کادر سلامت ایران با ایستادگی خود، این اصل را به بهترین شکل به نمایش گذاشتند. این ایثارگری ها و رشادت های قشری که پای کار مردم و ایران بودند نیازمند روایت گری و مستندسازی های هنرمندانه و ثبت در تاریخ ایران عزیز است.
گزارش از محمد آزاد خبرنگار وبدا
