بانگ خبر، به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، سیزدهمین همایش پیشرفت و توسعه علمی کشور با عنوان «سرمایهگذاری در تولید» ۲۵ بهمنماه ۱۴۰۴ به همت شورای انجمنهای علمی ایران و با حضور حسین افشین، اصغر عینالهزاده رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، مجید قاسمی رئیس هیأت مدیره شورای انجمنهای علمی ایران و جمعی از فعالان این حوزه برگزار شد.
افشین، در این مراسم با طرح یک تمثیل از موتور یک خودرو، لازمه حرکت پیشران اقتصاد را طراحی هوشمند دانست و گفت: برای به حرکت درآوردن موتور، صرف افزایش سوخت کافی نیست و باید نسبت هوا و سوخت، عملکرد شمعها، صحت سنسورها و منطق تصمیمگیری نیز درست باشد. وی تأکید کرد: وضعیت سرمایهگذاری در اقتصاد ایران نیز مشابه همین تصویر است؛ منابع افزایش یافته اما به دلیل فقدان هوشمندی و طراحی، خروجی متناسب ایجاد نشده است.
رییس بنیاد ملی نخبگان، تصریح کرد: سرمایهگذاری فقط پول نیست بلکه «پول بهعلاوه الگوریتم» سرمایهگذاری را معنا میبخشد؛ یعنی منابعی که بدانند به کجا متصل میشوند، چگونه به محصول، بازار، صادرات و در نهایت قدرت تبدیل خواهند شد. کشور بیش از کمبود منابع، از کمبود الگوی سرمایهگذاری رنج میبرد و مسئله اصلی، طراحی پول برای تبدیل شدن به فناوری است.
معاون علمی رئیسجمهور با بیان اینکه پیشرفت علمی، دیگر امری تزئینی یا صرفاً دانشگاهی نیست، خاطرنشان کرد: علم مشخص میکند کشوری در بازار جهانی قیمتگذار است یا قیمتپذیر، در امنیت ملی طراح است یا مصرفکننده و در اقتصاد مالک فناوری است یا مستأجر آن.
افشین افزود: دیر بازده بودن سرمایهگذاری علمی نه ضعف بلکه مزیت آن است، زیرا آنچه سریع نتیجه میدهد سطحی است و تحولات عمیق از بستر علم شکل میگیرد. وی تأکید کرد: پول بدون طراحی، قدرت نمیسازد بلکه توهم ایجاد میکند.
معماریهایی که جهان را تغییر دادند
افشین با مرور نمونههای تاریخی، به پروژه منهتن در دهه ۱۹۴۰ اشاره کرد و گفت: این طرح علاوه بر دستاورد نظامی، معماری آزمایشگاههای ملی، پیوند دانشگاه و صنعت و الگوی پذیرش ریسک علم توسط دولت را بنا نهاد و همین یادگیری، زیرساخت جهشهای بعدی آمریکا شد.
وی همچنین به شکلگیری سرن در اروپا پرداخت و گفت هدف اولیه فهم ذرات بنیادی بود اما در دل همان محیط، وب متولد شد؛ پدیدهای که امروز ستون اقتصاد جهانی است. افشین یادآور شد: بسیاری از نظریههای بنیادین فیزیک نیز در زمان خود بدون کاربرد به نظر میرسیدند اما بعدها صنایع عظیمی بر پایه آنها شکل گرفت.
افشین، در ادامه تصریح کرد: سرمایهگذاری روی علم، سرمایهگذاری بر ساختن آینده است و اگر کشوری آن را انجام ندهد، به بازار مصرف فناوری دیگران تبدیل میشود. به گفته وی، این وابستگی نتیجه بیتوجهی به سرمایهگذاری عمیق و راهبردی است.
ایران و مسئله گسست از زنجیره ارزش
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رییسجمهور، در تشریح الگوهای جهانی سرمایهگذاری بیان کرد: برخی کشورها بر مدل دولتی راهبردی، برخی بر بازار با پوشش ریسک دولت و برخی بر الگوی اکوسیستمی کامل تکیه دارند.
رییس بنیاد ملی نخبگان، با اشاره به ظرفیت انسانی و دانشگاهی ایران، چالش اصلی را جدا شدن سرمایهگذاری از زنجیره ارزش دانست و گفت: ایران از نظر استعداد انسانی و ظرفیت دانشگاهی، توان جهش دارد. اما ما یک ضعف ساختاری داریم؛ ما سرمایهگذاری را از زنجیره ارزش جدا کردهایم. سرمایه را توزیع کردهایم، اما مسیر تبدیل پول به فناوری را مهندسی نکردهایم؛ و اینجا همان جایی است که معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان باید دقیقاً نقش خودش را باز تعریف کند: نقش ما فقط حمایت از شرکتها نیست، بلکه «طراحی الگوی سرمایهگذاری برای علم» است.
وی با تأکید بر اینکه باید از بودجهنویسی فاصله گرفت و منابع را به حل مسئله و نه به نهادها، اختصاص داد، عنوان کرد: باید سرمایهگذاری را از بودجه نویسی جدا کنیم و وارد منطق مالی کنیم یعنی پول را به نهاد ندهیم؛ به حل مسئله اختصاص بدهیم.
افشین، با اشاره به محدودیت نظام بانکی برای تأمین مالی داراییهای نامشهود، حرکت به سمت صندوقهای جسورانه، تأمین مالی پروژهای و مشارکت عمومی–خصوصی را ضروری دانست و افزود: ما باید بیاموزیم علم را با ابزارهای مالی جدید تأمین کنیم. بانک برای علم ساخته نشده است. بانک به وثیقه فکر میکند. علم وثیقه ندارد. علم دارایی نامشهود است و دارایی نامشهود در اقتصاد سنتی دیده نمیشود. پس ما باید از بانک عبور کنیم و به سمت صندوقهای جسورانه، صندوقهای پروژه، تأمین مالی زنجیرهای، و مشارکت عمومی–خصوصی برویم.
ضرورت تعیین ستونهای راهبردی
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رییسجمهور، با بیان اینکه سرمایهگذاری بدون جهت به پراکندگی و خستگی اجتماعی منجر میشود، عنوان کرد: کشورهای موفق بر چند ستون محدود تمرکز کردهاند و ایران نیز باید حوزههایی را برگزیند که هم نیاز داخلی، هم بازار جهانی و هم تقویت امنیت ملی را پوشش دهد.
او سه چالش اصلی را کوتاهمدتگرایی، ریسکگریزی سیستم مالی و نبود پیوند با مسائل واقعی کشور دانست و تأکید کرد: فناوریهای مرزی به صبر مهندسیشده نیاز دارند. دولت باید ریسک مراحل اولیه را بپذیرد تا سرمایه خصوصی وارد میدان شود.
حل ناترازیها فقط با فناوری حل میشوند
معاون علمی رئیسجمهور، با اشاره به وجود حل مسائلی همچون ناترازیهای انرژی، آب، بودجه و بهرهوری در دستان دانش و فناوری، گفت: ناترازیها با فناوری حل میشوند و فناوری با سرمایهگذاری علمی ساخته میشود.
وی ادامه داد: در برق، مسئله فقط تولید نیست. مسئله مدیریت است. مسئله شبکه است. مسئله تلفات است. مسئله پیشبینی بار است. مسئله ذخیرهسازی انرژی است. مسئله بهینهسازی مصرف صنعتی است. اینها با نیروگاهِ بیشتر حل نمیشود. با شبکه هوشمند حل میشود. با داده حل میشود. با الگوریتم، هوش مصنوعی، سنسور و … حل میشود.
افشین، حل بنیادین مسائل حوزه آب را نیازمند سرمایهگذاری علمی دانست و گفت: در آب، مسئله فقط انتقال نیست. مسئله کشاورزی است. مسئله الگوی کشت است. مسئله اصلاح بذر است. مسئله سنجش از دور است. مسئله تخصیص هوشمند است. مسئله شبکه آبیاری است. مسئله بهرهوری است. و باز هم همه اینها، علم است. فناوری است. سرمایهگذاری علمی است.
رییس بنیاد ملی نخبگان، به مسائل نظام مالی و اقتصادی و وجود راهکار آن در علم و فناوری اشاره کرد و گفت: در اقتصاد و نظام مالی، مسئله فقط بودجه نیست. مسئله بهرهوری است. مسئله دیجیتالسازی است. مسئله حکمرانی داده است. مسئله شفافیت است. مسئله کاهش اصطکاکهای اقتصادی است. و اینها بدون فناوری ممکن نیست.
معاون علمی رییسجمهور، با اشاره به وجود راهکارهای فناورانه برای مسائل کلان کشور، عنوان کرد: اگر میخواهیم ناترازیها را حل کنیم، باید سرمایهگذاری را از «تولیدِ کمیت» به سمت «تولیدِ قابلیت» ببریم. قابلیت یعنی اینکه کشور بتواند مسئله را حل کند، نه اینکه فقط پول خرج کند.
علم؛ سرمایهای که تحریم را بیاثر میکند
معاون علمی رییسجمهور، با بیان اینکه علم، تنها دارایی دانست که نهتنها هزینهزا نیست بلکه قدرتآفرین است و میتواند محدودیتهای خارجی را بیاثر کند، افزود: چرا سرمایهگذاری در علم باید در صدر سیاستهای کلان کشور قرار گیرد؟ زیرا علم تنها دارایی است که اگر امروز بر آن سرمایهگذاری شود، فردا از کشور مالیات نمیگیرد بلکه به آن قدرت میدهد. علم تنها سرمایهای است که با ساخته شدن، محدود نمیشود بلکه دیگران برای دستیابی به آن صف میکشند و اگر جدی گرفته شود، میتواند تحریم را نه در سطح شعار بلکه در عرصه واقعیت بیاثر کند.
وی، با تمثیل کشورها به کشتی در جهان امروز تأکید کرد: کشورها در جهان امروز شبیه کشتیهای عظیم در اقیانوساند. بعضی کشتیها موتور بزرگ دارند، اما رادار ندارند. بعضی کشتیها سوخت زیاد دارند، اما نقشه ندارند. بعضی کشتیها سرعت دارند، اما قطبنما ندارند. و بعضی کشتیها، نه فقط موتور و سوخت و نقشه دارند، بلکه یک چیز مهمتر دارند: «سامانهی تصمیمگیری». سامانهای که میفهمد باد از کجا میآید، موج چگونه است، مسیر به کجا میرود، و خطر کجاست.
افشین تصریح کرد: علم و فناوری همان سامانه تصمیمگیری یک کشور است. به گفته او، کشوری که از این سامانه بیبهره باشد ممکن است حرکت کند، اما در مه پیش میرود، به صخره برخورد میکند یا به دور خود میچرخد و در نهایت دیگران مسیرش را تعیین میکنند.
وی بیان کرد: سرمایهگذاری در علم تنها برای رشد اقتصادی نیست بلکه برای «حق انتخاب» است؛ برای اینکه یک ملت بتواند آینده خود را بنویسد نه اینکه آن را ترجمه کند.
معاون علمی رئیسجمهور در جمعبندی سخنان خود، ضرورت اتخاذ سه تصمیم اساسی را به عنوان راهبرد پیشرفت علمی کشور بیان کرد و گفت: این سه تصمیم مهم شامل اول، مأموریتمحوری، دوم، پذیرش ریسکِ علم، یعنی بپذیریم در مسیر علم، شکست پروژه ها یک تخلف و خطا نیست؛ بلکه بخشی ضروری از فرایند کشف و پیشرفت است و سوم، باید دولت تصمیم بگیرد که خریدار نخست فناوری و نه تماشاگر آن باشد.
افشین در پایان تأکید کرد: اگر امروز سرمایهگذاری در علم جدی گرفته نشود، فردا کشور ناچار خواهد بود چند برابر هزینه برای خرید، اجاره و انطباق با فناوری دیگران بپردازد. علم اگرچه دیر بازده است، اما زمانی که نتیجه میدهد کشور را از نوسان خارج و وارد مسیر پایدار میکند؛ مسیری که در آن شوکها اثر تعیینکننده نخواهند داشت، زیرا ریشه شکل گرفته است.
وی در پایان تأکید کرد: تصمیم امروز درباره سرمایهگذاری علمی در حقیقت انتخاب میان ناخدا بودن یا مسافر بودن در کشتی آینده است.
همافزایی برای توسعه زنجیره ارزش پرورش ماهی در قفس
در ادامه برگزاری سیزدهمین همایش پیشرفت و توسعه علمی کشور، تفاهمنامهای سهجانبه با هدف توسعه زنجیره ارزش صنعت پرورش ماهی در قفس میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و بانک پاسارگاد به امضا رسید.
این تفاهمنامه با اتکا به سیاستهای کلان علم و فناوری و در راستای اجرای اسناد بالادستی از جمله قانون جهش تولید دانشبنیان، برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و الزامات مرتبط با تقویت امنیت غذایی و افزایش تولید و صید محصولات شیلاتی منعقد شده است. همچنین مصوبه کارگروه دائمی شورای راهبری فناوریها و تولیدات دانشبنیان درباره پیشران زنجیره صنعت پرورش ماهی در قفس، از دیگر مبانی این همکاری اعلام شده است.
ایجاد سازوکار همکاری، مشارکت و همافزایی به منظور توسعه زنجیره ارزش صنعت پرورش ماهی در قفس مبتنی بر فناوری از موضوعات مورد تأکید این تفاهمنامه همکاری است. ارتقای توان ساخت داخل، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، رفع گلوگاههای فناورانه، توسعه صادرات و بهرهگیری از ظرفیت مدل مشارکت عمومی–خصوصی و در چارچوب آییننامه پیشران نوآوری زنجیره ارزش و سایر قوانین بالادستی انجام میشود.
معاونت علمی، ضمن فراهم کردن بستر تعامل و هماهنگی با نهادهای اجرایی ذیربط از جمله وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان شیلات ایران و سازمان حفاظت از محیط زیست به منظور تسریع در امور و هماهنگیهای قانونی در تعیین اولویت نیازهای فناورانه حلقههای مختلف زنجیره ارزش، مشارکت میکند.
