بانگ خبر، به نقل از وبدا معاونت بهداشت وزارت بهداشت، علیرضا رئیسی در نشست تخصصی «نقش نظام مراقبتهای اولیه در تأمین و گسترش عدالت در سلامت» که به همت گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، با قدردانی از مسئولان فرهنگستان علوم پزشکی و استادان حاضر در این نشست، اظهار کرد: پرداختن به سلامت از منظر آموزههای قرآن و معارف اسلامی، اهمیت سیاستگذاری در این حوزه را دوچندان میکند و میتواند مسیر تصمیمگیری مدیران و سیاستگذاران را روشنتر سازد.
وی با اشاره به جایگاه عدالت در اندیشه اسلامی، عدالت را «قطبنمای حکمرانی سلامت» توصیف کرد و گفت: بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی، پیش از آنکه ناشی از کمبود امکانات باشد، ریشه در احساس بیعدالتی دارد؛ زیرا مردم زمانی احساس رضایت میکنند که فرصتها و امکانات به شکل منصفانه در اختیار همگان قرار گیرد.
عدالت، مهمترین عامل اعتماد عمومی
معاون بهداشت وزارت بهداشت با استناد به فرمایشات حضرت علی (ع)، افزود: جامعهای که عدالت در آن برقرار باشد، از انسجام و پایداری بیشتری برخوردار خواهد بود. مردم بیش از کمبودها، از تبعیض و بیعدالتی آزرده میشوند و هرجا احساس کنند امتیازها بر پایه رانت، نفوذ یا جایگاه افراد توزیع میشود، اعتماد عمومی آسیب خواهد دید.
رئیسی تأکید کرد: اگر فردی با تلاش و کار بیشتر درآمد بالاتری کسب کند، جامعه آن را عادلانه میداند؛ اما زمانی که امکانات و فرصتها صرفاً بر اساس رانت یا موقعیت افراد توزیع شود، احساس بیعدالتی شکل میگیرد و سرمایه اجتماعی کاهش مییابد.
وی خاطرنشان کرد: عدالت، مهمترین سرمایه نظام سلامت برای جلب اعتماد مردم است و بدون اعتماد عمومی، اجرای هیچ برنامه ملی سلامت با موفقیت همراه نخواهد بود.
عدالت در سلامت؛ فراتر از توسعه تجهیزات پزشکی
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه مفهوم عدالت در سلامت گاه به اشتباه تنها با افزایش تجهیزات پزشکی سنجیده میشود، اظهار کرد: عدالت به این معنا نیست که همه شهرها به تعداد مساوی دستگاه MRI یا سیتیاسکن داشته باشند، بلکه به این معناست که همه مردم، صرفنظر از محل زندگی، وضعیت اقتصادی یا جایگاه اجتماعی، بتوانند در زمان مناسب به خدمات مورد نیاز سلامت دسترسی داشته باشند.
وی افزود: در نظام سلامت عادلانه، نباید میان فردی که در مناطق محروم زندگی میکند با فردی که از جایگاه یا نفوذ بیشتری برخوردار است، در دسترسی به خدمات درمانی و مراقبتی تفاوتی وجود داشته باشد.
پوشش همگانی سلامت بر پایه عدالت شکل میگیرد
رئیسی با اشاره به تأکید سازمان جهانی بهداشت بر پوشش همگانی سلامت (UHC)، گفت: پوشش همگانی سلامت به معنای برخورداری همگان از خدمات پرهزینه یا تجهیزات پیشرفته نیست، بلکه به معنای فراهم بودن دسترسی عادلانه همه مردم به خدمات ضروری سلامت، بدون مواجهه با فشار مالی است.
وی افزود: آنچه اعتماد مردم را افزایش میدهد، احساس برخورداری برابر از فرصتهای سلامت است؛ موضوعی که باید در تمامی سیاستگذاریهای نظام سلامت مورد توجه قرار گیرد.
پزشکی خانواده و نظام ارجاع؛ ستون اصلی تحقق عدالت در سلامت
علیرضا رئیسی با تأکید بر اینکه برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع یکی از مهمترین ابزارهای تحقق عدالت در سلامت است، اظهار کرد: اگر این برنامه بهصورت کامل و بدون استثنا اجرا شود، میتواند دسترسی عادلانه مردم به خدمات سلامت را تضمین کند و از اتلاف منابع جلوگیری کند.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای دنیا، حتی مقامات ارشد نیز برای مراجعه به پزشک متخصص ابتدا باید به پزشک خانواده مراجعه کنند و این مسیر برای همه یکسان است. اگر قرار است عدالت در نظام سلامت محقق شود، همه افراد، بدون توجه به جایگاه و مسئولیت، باید از همین مسیر استفاده کنند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه اجرای پزشکی خانواده تنها برای مناطق روستایی یا اقشار محروم کافی نیست، گفت: عدالت زمانی معنا پیدا میکند که همه افراد جامعه، از مردم عادی تا مسئولان، تابع یک نظام واحد ارائه خدمات سلامت باشند.
عدالت، مساوات نیست
رئیسی با تشریح تفاوت میان «برابری» و «عدالت» در سلامت، اظهار کرد: عدالت به معنای توزیع یکسان امکانات نیست، بلکه به معنای تخصیص منابع بر اساس نیازهای واقعی است.
وی توضیح داد: اگر منابع بدون توجه به میزان محرومیت، بار بیماری یا شرایط مناطق مختلف کشور بهصورت مساوی توزیع شود، عدالت محقق نخواهد شد. مناطقی که با مشکلات بیشتری مانند فقر، بیماریهای واگیر، سوءتغذیه یا کمبود امکانات مواجه هستند، باید سهم بیشتری از منابع دریافت کنند.
رئیسی افزود: کیفیت خدماتی که یک شهروند در مناطق محروم دریافت میکند، باید با کیفیت خدماتی که در مراکز برخوردار ارائه میشود، تفاوتی نداشته باشد؛ هرچند نوع و نحوه تخصیص منابع متناسب با نیاز هر منطقه متفاوت خواهد بود.
سلامت تنها در بیمارستان تأمین نمیشود
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH)، تأکید کرد: بخش عمده سلامت مردم خارج از بیمارستانها شکل میگیرد و حوزه درمان تنها بخشی از نظام سلامت را تشکیل میدهد.
وی گفت: آموزش، اشتغال، درآمد، امنیت غذایی، مسکن، محیط زیست، کیفیت آب، حملونقل، شهرسازی، حمایتهای اجتماعی، سواد سلامت و سبک زندگی، همگی از عوامل تعیینکننده سلامت جامعه هستند و بدون توجه به این مؤلفهها، دستیابی به عدالت در سلامت ممکن نیست.
رئیسی تصریح کرد: وزارت بهداشت بهتنهایی قادر به حل همه مشکلات سلامت نیست و تحقق عدالت نیازمند همکاری همه دستگاههای اجرایی و سیاستگذاری هماهنگ میان بخشهای مختلف کشور است.
«سلامت در همه سیاستها»؛ لازمه حکمرانی سلامت
وی با تأکید بر ضرورت اجرای رویکرد «سلامت در همه سیاستها» اظهار کرد: هر تصمیم و سیاستی که در حوزههای مختلف از جمله شهرسازی، حملونقل، صنعت، آموزش، محیط زیست و اقتصاد اتخاذ میشود، باید از منظر آثار آن بر سلامت مردم نیز ارزیابی شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: تجربه همهگیری کرونا نشان داد که سلامت باید در طراحی ساختمانها، مدارس، فضاهای عمومی و حتی زیرساختهای شهری مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا بیتوجهی به این موضوع، در شرایط بحران، پیامدهای گستردهای برای جامعه به همراه خواهد داشت.
مشارکت مردم؛ یکی از دو بال تحقق عدالت
رئیسی مشارکت مردم را یکی از ارکان اصلی نظام مراقبتهای اولیه دانست و گفت: بدون همراهی مردم، هیچ برنامه سلامت پایداری شکل نخواهد گرفت.
وی افزود: استفاده از ظرفیت معتمدان محلی، شوراها، ائمه جمعه، سازمانهای مردمنهاد و گروههای مرجع، میتواند اثربخشی برنامههای سلامت را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
رئیسی در عین حال تأکید کرد: در کنار مشارکت مردم، همکاری بینبخشی نیز ضروری است و این دو مؤلفه، دو بال اصلی تحقق عدالت در سلامت به شمار میروند. اگر هر یک از این دو نادیده گرفته شود، دستیابی به اهداف نظام سلامت با دشواری مواجه خواهد شد.
پیشگیری؛ کمهزینهترین و عادلانهترین راهبرد نظام سلامت
دکتر علیرضا رئیسی با تأکید بر اینکه عدالت در سلامت پیش از آنکه در بیمارستانها تحقق یابد، در حوزه پیشگیری معنا پیدا میکند، اظهار کرد: ارزانترین، اثربخشترین و عادلانهترین راه برای ارتقای سلامت، جلوگیری از ابتلای مردم به بیماریهاست.
وی افزود: هرچه بتوانیم عوامل خطر را کنترل و از بروز بیماری پیشگیری کنیم، علاوه بر کاهش هزینههای نظام سلامت، کیفیت زندگی مردم نیز ارتقا خواهد یافت. بنابراین، سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری، مهمترین سرمایهگذاری برای تحقق عدالت در سلامت است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: شبکه بهداشت کشور وظیفه تولید و حفظ سلامت را بر عهده دارد، در حالی که بیمارستانها مسئول درمان بیماری هستند و نباید اجازه داد نظام سلامت به سمت درمانمحوری صرف حرکت کند.
تب دنگی؛ نمونهای از نقش عوامل اجتماعی در سلامت
رئیسی با اشاره به وضعیت تب دنگی در جنوب شرق کشور، این بیماری را نمونهای روشن از تأثیر عوامل اجتماعی بر سلامت دانست و گفت: کنترل تب دنگی صرفاً با اقدامات درمانی یا مبارزه با پشه امکانپذیر نیست.
وی افزود: یکی از مهمترین دلایل تکثیر پشه ناقل بیماری تب دانگی در برخی مناطق، نبود آب لولهکشی پایدار است؛ زیرا مردم ناچارند آب را در مخازن خانگی ذخیره کنند و این مخازن به محل تکثیر پشه تبدیل میشوند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: اگر زیرساخت تأمین آب آشامیدنی پایدار در این مناطق فراهم شود، بخش قابل توجهی از مشکل تب دنگی برطرف خواهد شد. این موضوع نشان میدهد که حل بسیاری از مشکلات سلامت، نیازمند همکاری دستگاههای مختلف و توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت است.
توزیع منابع باید بر اساس بار بیماری باشد
رئیسی با بیان اینکه تخصیص منابع سلامت باید متناسب با نیازهای واقعی هر منطقه انجام شود، گفت: مناطقی که با بیماریهایی مانند تب دنگی، سل، سوءتغذیه یا سایر مشکلات بهداشتی مواجه هستند، باید سهم بیشتری از منابع و امکانات دریافت کنند.
وی افزود: عدالت به معنای توزیع مساوی امکانات نیست، بلکه به معنای توزیع منصفانه منابع بر اساس نیازهای سلامت مردم است.
آلودگی هوا و تصادفات؛ تهدیدهای جدی سلامت عمومی
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به نقش عوامل محیطی در بروز بیماریها، آلودگی هوا را یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت مردم دانست و اظهار کرد: آلودگی هوا، مصرف بالای سوخت، فرسودگی خودروها و کیفیت نامناسب وسایل نقلیه، هزینههای سنگینی را بر سلامت جامعه تحمیل میکند.
وی تصریح کرد: کاهش این مشکلات تنها با مشارکت وزارت بهداشت امکانپذیر نیست و دستگاههای مسئول در حوزه صنعت، حملونقل، محیط زیست و سایر بخشها باید در این زمینه نقشآفرینی کنند.
دخانیات؛ یکی از موانع تحقق عدالت در سلامت
رئیسی با انتقاد از گسترش مصرف دخانیات، آن را یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت جامعه برشمرد و گفت: توسعه صنعت دخانیات، تبلیغات غیرمستقیم مصرف سیگار و دسترسی آسان نوجوانان به محصولات دخانی، سلامت نسل آینده را تهدید میکند.
وی افزود: در حالی که قیمت برخی مواد غذایی سالم برای بسیاری از خانوادهها بالاست، دسترسی آسان و ارزان به دخانیات، زمینه افزایش مصرف آن را در میان نوجوانان و جوانان فراهم کرده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: مقابله با مصرف دخانیات نیازمند همکاری همه دستگاههای فرهنگی، آموزشی، رسانهای و اجرایی کشور است و نباید تنها از وزارت بهداشت انتظار داشت این مسئله را مدیریت کند.
اصلاح نگاه درمانمحور در نظام سلامت
رئیسی با اشاره به ضرورت اصلاح ساختار نظام سلامت اظهار کرد: اگر منابع کشور بیش از حد به درمان اختصاص یابد و پیشگیری در حاشیه قرار گیرد، نه عدالت محقق خواهد شد و نه هزینههای سلامت کاهش مییابد.
وی افزود: نظام سلامت باید بهگونهای طراحی شود که ابتدا از بیمار شدن مردم جلوگیری کند و تنها در صورت نیاز، خدمات درمانی تخصصی ارائه شود.
رئیسی تأکید کرد: اجرای صحیح پزشکی خانواده و نظام ارجاع، مدیریت منطقی منابع، کاهش مراجعات غیرضروری به مراکز تخصصی و افزایش اثربخشی خدمات سلامت را به دنبال خواهد داشت و یکی از مهمترین الزامات تحقق عدالت در سلامت به شمار میرود
حکمرانی هوشمند؛ لازمه تصمیمگیری مبتنی بر شواهد
علیرضا رئیسی با تأکید بر ضرورت استقرار حکمرانی هوشمند در نظام سلامت، اظهار کرد: تصمیمگیری در حوزه سلامت باید بر پایه دادههای معتبر، شواهد علمی و پایش مستمر شاخصها انجام شود؛ زیرا آنچه قابل اندازهگیری نباشد، قابل مدیریت نیز نخواهد بود.
وی افزود: نظام سلامت برای شناسایی دقیق نیازها، پایش بیماریها، ارزیابی برنامهها و تخصیص بهینه منابع، به نظامهای اطلاعاتی و دیدهبانی مستمر نیاز دارد و فناوریهای نوین میتوانند در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند.
هوش مصنوعی؛ ابزاری برای ارتقای نظام سلامت
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به گسترش استفاده از فناوریهای نوین در حوزه سلامت، گفت: هوش مصنوعی میتواند به عنوان ابزاری توانمند در تصمیمگیری، آموزش، پایش بیماریها و افزایش دسترسی مردم به خدمات تخصصی مورد استفاده قرار گیرد، اما نباید جایگزین تفکر، تحلیل و قضاوت علمی انسان شود.
وی تصریح کرد: فناوری زمانی ارزشمند است که در خدمت ارتقای سلامت مردم قرار گیرد و از آن برای کاهش نابرابریها و افزایش دسترسی عادلانه به خدمات سلامت استفاده شود.
مقابله با شبهعلم و حفاظت از سرمایه اجتماعی نظام سلامت
رئیسی با ابراز نگرانی از گسترش شبهعلم و انتشار اطلاعات نادرست در حوزه سلامت، اظهار کرد: توصیههای غیرعلمی در زمینههایی مانند تغذیه، واکسیناسیون و درمان بیماریها میتواند سلامت جامعه را با تهدیدهای جدی مواجه کند.
وی با اشاره به برخی تبلیغات درباره مصرف نمکهای غیراستاندارد و همچنین جریانهای مخالف واکسیناسیون، تأکید کرد: سیاستگذاری و تصمیمگیری در نظام سلامت باید همواره بر مبنای شواهد علمی باشد و نباید اجازه داد اطلاعات غیرمستند، اعتماد عمومی به برنامههای سلامت را خدشهدار کند.
مردم و علم؛ دو سرمایه اصلی کشور
معاون بهداشت وزارت بهداشت، علم و مردم را دو سرمایه بزرگ کشور دانست و گفت: تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هر زمان از ظرفیت علمی کشور و مشارکت مردم بهدرستی استفاده شده، دستاوردهای ارزشمندی حاصل شده است.
وی افزود: مردم ایران سرمایهای بزرگ برای کشور هستند و مسئولان باید همواره خود را در برابر آنان پاسخگو بدانند و با احترام به مطالبات و حقوق مردم، زمینه مشارکت بیشتر آنان را در برنامههای سلامت فراهم کنند.
پنج راهبرد تحولآفرین نظام سلامت
دکتر رئیسی در بخش پایانی سخنان خود، مهمترین راهبردهای تحقق عدالت و تحول در نظام سلامت را برشمرد و گفت: استقرار حکمرانی هوشمند، مردممحوری، عدالت در تخصیص منابع، تحول دیجیتال و تقویت نظام مراقبتهای اولیه، پنج محور اساسی برای آینده نظام سلامت کشور است.
وی افزود: برای تحقق عدالت باید ابتدا نقشه بیعدالتی در کشور شناسایی شود و سپس منابع بر اساس نیازهای واقعی مناطق مختلف تخصیص یابد تا شکافهای موجود کاهش پیدا کند.
رئیسجمهور نگاه ویژهای به حوزه سلامت دارد
معاون بهداشت وزارت بهداشت با قدردانی از حمایتهای دکتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، از برنامههای حوزه سلامت، اظهار کرد: رویکرد دولت نسبت به سلامت، فرصتی ارزشمند برای پیشبرد برنامههای ملی از جمله پزشکی خانواده، نظام ارجاع و تقویت مراقبتهای اولیه فراهم کرده است.
وی گفت: رئیسجمهور همواره از برنامههای حوزه سلامت حمایت کرده و این همراهی میتواند زمینهساز اجرای مؤثرتر سیاستهای عدالتمحور در نظام سلامت باشد.
عدالت در سلامت؛ میراث ماندگار حکمرانی خوب
رئیسی در پایان با تأکید بر اینکه عدالت در سلامت یک شعار نیست، بلکه راهبردی عملی و البته دشوار است، تصریح کرد: تحقق عدالت نیازمند تصمیمهای شجاعانه، همکاری همه دستگاهها، مشارکت مردم، تکیه بر علم و حرکت از درمانمحوری به سمت پیشگیری و ارتقای سلامت است.
وی خاطرنشان کرد: حکمرانی مطلوب در نظام سلامت زمانی محقق میشود که مردممحوری، عدالت، پیشگیری، سیاستگذاری مبتنی بر شواهد، پاسخگویی، همکاری بینبخشی و تابآوری در کنار یکدیگر قرار گیرند و همه ارکان کشور برای ارتقای سلامت جامعه همسو عمل کنند.
