به گزارش بانگ خبر، این روزها کافی است به گفتوگوهای روزمره برخی جوانان گوش بدهیم تا متوجه شویم زبان فارسی در بعضی محافل، دیگر بهتنهایی کفایت نمیکند. کسی که میخواهد استراحت کند، میگوید “من برم رست کنم”؛ “تکست میدم”؛ کسی که میخواهد برنامهای را تغییر دهد، از واژههای انگلیسی استفاده میکند و گاهی جملهای میسازد که نه فارسی روان است و نه انگلیسی درست.
اما سوال اینجاست؛ چرا باید برای بیان یک مفهوم ساده فارسی، به واژهای انگلیسی پناه ببریم؟
آیا گفتن «استراحت کنم» از گفتن «رست کنم» دشوارتر است؟ آیا استفاده از واژههای اصیل زبان فارسی، نشانه عقبماندگی است و به کار بردن چند کلمه انگلیسی، اعتبار اجتماعی بیشتری برای فرد ایجاد میکند؟
زبان، ابزار نمایش برتری نیست

یادگیری زبانهای خارجی، بهویژه انگلیسی، ضرورتی انکارناپذیر در دنیای امروز است. تسلط بر زبانهای دیگر، فرصتهای علمی، شغلی و فرهنگی فراوانی ایجاد میکند. هیچکس نمیتواند یا نباید با یادگیری زبان انگلیسی مخالفت کند. مساله از جایی آغاز میشود که دانستن یک زبان خارجی، بهجای آنکه وسیلهای برای ارتباط و پیشرفت باشد، به ابزاری برای خودنمایی تبدیل میشود.
وقتی فردی تصور میکند با جایگزین کردن واژههای ساده فارسی با معادلهای انگلیسی، شیک تر، باسواد تر یا متفاوت تر به نظر میرسد، باید از خود بپرسد که آیا واقعا بر زبان دیگری تسلط دارد یا صرفا از یک مُد زبانی پیروی میکند.
قرار نیست برای اثبات امروزی بودن، فارسی را با واژههای انگلیسی تکهتکه کنیم.
کسی که زبان دیگری میداند، میتواند در جای مناسب از آن استفاده کند؛ اما توانایی درست و زیبا سخن گفتن به زبان مادری نیز بخشی از دانش و مهارت زبانی اوست.
فارسی، فقط وسیله حرف زدن نیست
زبان فارسی میراثی فرهنگی و تاریخی است که نسلهای مختلف آن را حفظ کردهاند، پروراندهاند و به نسلهای بعد سپردهاند. این زبان، تنها مجموعهای از واژهها برای انتقال پیام نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی، ادبیات، هویت و تجربه تاریخی ماست.
البته هیچ زبانی در طول تاریخ از تغییر و تاثیر زبانهای دیگر مصون نبوده است. فارسی نیز واژههای بسیاری از زبانهای دیگر گرفته و به زبانهای دیگر واژههایی بخشیده است. بنابراین، هر واژه خارجی را نمیتوان تهدیدی برای زبان دانست. زبانها با ارتباط فرهنگی و اجتماعی رشد میکنند.
اما میان وام گرفتن طبیعی واژهها و کنار گذاشتن بیدلیل واژههای رایج فارسی تفاوت وجود دارد. وقتی برای مفهومی که معادل روشن و جاافتادهای در فارسی دارد، صرفا به دلیل مُد روز از واژهای انگلیسی استفاده میکنیم، بد نیست از خودمان بپرسیم که این انتخاب واقعا چه ضرورتی دارد.
انتقاد از یک عادت، نه محکوم کردن یک نسل
این مساله را نباید به همه جوانان تعمیم داد. نسل جدید در بسیاری از حوزهها خلاق، توانمند و آشنا با جهان امروز است. بسیاری از جوانان نیز به زبان فارسی علاقه دارند و از ظرفیتهای آن بهخوبی استفاده میکنند. آنچه باید نقد شود، عادتی است که در آن، ارزش واژهها نه بر اساس دقت و معنای آنها، بلکه بر اساس میزان خارجی بودنشان سنجیده میشود.
مسئولیت حفظ و تقویت زبان فارسی نیز فقط بر دوش جوانان نیست. بلکه خانوادهها، رسانهها، نظام آموزشی، چهرههای فرهنگی و تولیدکنندگان محتوا هم در شکلگیری عادتهای زبانی جامعه نقش دارند. وقتی در فضای مجازی، استفاده نمایشی از واژههای خارجی نشانه جذابیت تلقی میشود، طبیعی است که این الگو میان گروهی از مخاطبان گسترش پیدا کند.
به زبان خودمان احترام بگذاریم
قرار نیست در برابر زبان انگلیسی دیوار بکشیم یا از ورود واژههای تازه به فارسی بترسیم. قرار نیست کسی را به دلیل استفاده از یک واژه خارجی سرزنش کنیم. اما باید میان آموختن زبان دیگری و کمارزش شمردن زبان خودمان تفاوت قایل شویم.
میتوان انگلیسی را عالی آموخت، با مردمان جهان ارتباط برقرار کرد، از فناوری و دانش روز بهره برد و در عین حال، فارسی را درست، روان و زیبا به کار برد.
شاید وقت آن رسیده است که از خودمان بپرسیم چرا گاهی برای گفتن یک جمله ساده فارسی، احساس میکنیم باید حتما چاشنی انگلیسی به آن اضافه کنیم. اگر هدفمان ارتباط بهتر است، روشن و درست سخن گفتن کافی است؛ اگر هدفمان نمایش سواد است، تسلط واقعی به زبانها ارزشمند تر از چند واژه پراکنده است.
باکلاس بودن به این نیست که چگونه زبان مادریمان را کنار بزنیم؛ به این است که چقدر آگاهانه، درست و زیبا از آن استفاده کنیم. زبان فارسی برای زنده ماندن به تعصب کور نیاز ندارد؛ به احترام، آگاهی و استفاده درست نیاز دارد.
نتیجه اینکه:
در نهایت، باکلاسی به معنای فراموش کردن زبان مادری و پناه بردن به واژههای بیگانه نیست. زبان، بخشی از هویت فرهنگی ماست و تسلط بر زبانهای دیگر زمانی ارزشمندتر میشود که در کنار آن، توانایی درست و دقیق سخن گفتن به فارسی را نیز حفظ کنیم. استفاده از واژههای انگلیسی در جای خود نه نشانه بیفرهنگی است و نه ایرادی دارد، اما زمانی که واژههای فارسی را تنها برای شبیه شدن به دیگران کنار میگذاریم، باید از خود بپرسیم که آیا واقعاً بر زبان مسلط شدهایم یا فقط از آن فاصله گرفتهایم؟ باکلاسی واقعی در دانستن و درست بهکار بردن واژههاست، نه در بیگانه جلوه دادن گفتار؛ چرا که هیچ زبانی، برای زیباتر شدن، نیازی به پنهان کردن هویت خود ندارد.
یادداشت از لیلا الیاسی
