بانگ خبر، به نقل از روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی، در دوران معاصر، تمرکز سیاست گذاری اجتماعی از رویکردهای متمرکز بر کمبودها و نیازها به رویکردهایی تغییر یافته است که بر ظرفیتها و دارایی های موجود در محلات شهری تأکید دارد.یکی از مفاهیم نوآورانه در این حوزه، *بانک دارایی محله* است که به عنوان ابزاری برای شناسایی، ذخیره، مدیریت و بهکارگیری سرمایههای مختلف محلهای مطرح میشود.
این مفهوم بر مبنای نظریه توسعه جامعه مبتنی بر دارایی و چارچوب سرمایههای محل، شکل گرفته و به تقویت توانمندسازی محله، مشارکت شهروندان و بهبود کیفیت زندگی در سطح محله کمک میکند.
“بانک دارایی محله” را میتوان بصورت یک ساختار محلی و مشارکتی، تعریف کرد که داراییها و سرمایههای موجود در محله را شناسایی، طبقهبندی، ذخیره و برای استفاده در فعالیتهای توسعه اجتماعی، ارتقای سلامت اجتماعی و توانمندسازی جامعه به اشتراک میگذارد.
این رویکرد بر تفاوت میان مدلهای سنتی و مدل دارایی محور تأکید دارد؛ در مدل سنتی، خدمات اجتماعی عمدتاً بر رفع کمبودها و نیازها تمرکز دارند و ظرفیتهای بومی و موجود در جامعه نادیده گرفته میشود، در حالی که رویکرد دارایی محور، بر شناسایی و بهکارگیری توانمندیهای محله برای ارتقای مشارکت اجتماعی و سلامت روان تأکید دارد.
برای فهم بهتر نقش بانک دارایی محله، شناخت چارچوب سرمایههای محلی ضروری است._ سرمایههای محلی شامل:
سرمایه مادی(ساختارها و زیرساختهای فیزیکی مانند منازل، فضاهای عمومی، پارکها و مراکز آموزشی و بهداشتی).
سرمایه مالی(بودجه محله، کمکهای بلاعوض و منابع مالی محلی).
سرمایه اجتماعی (شبکهها، اعتماد، هنجارهای همکاری و مشارکت بین افراد و گروهها).
سرمایه انسانی (مهارتها، دانش و تجربه افراد).
سرمایه فرهنگی (ارزشها، باورها و هنجارهای مشترک).
سرمایه طبیعی(منابع محیطی و زیستمحیطی مانند فضاهای سبز و منابع طبیعی محله) است. هر یک از این سرمایهها نقش حیاتی در تقویت توانمندیهای محله و بهبود سلامت اجتماعی دارند و بانک دارایی محله با شناسایی، ذخیره و مدیریت آنها، امکان استفاده مؤثر از آنها را فراهم میآورد.
سرمایه اجتماعی بویژه در سلامت اجتماعی اهمیت ویژهای دارد، زیرا اعتماد، همکاری، شبکههای اجتماعی و هنجارهای متقابل زمینه حمایت اجتماعی، همبستگی محلهای و ارتقای سلامت روان را ایجاد میکند.مطالعات نشان دادهاند جوامع با سرمایه اجتماعی بالاتر، سطوح پایینتری از افسردگی، اضطراب و انزوای اجتماعی دارند. در ایران نیز تحقیقات میدانی در محلات تهران و آبادان نشان میدهد سرمایه اجتماعی مانند، احساس تعلق و اعتماد نقش مهمی در افزایش مشارکت و توانمند سازی جامعه دارد.
علاوه بر سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی و فرهنگی نیز برای شکلگیری شبکههای یادگیری، تعامل جمعی و مشارکت موثر شهروندان اهمیت دارند و بانک دارایی محله میتواند با شناسایی مهارتها، دانش و باورهای محلی، بستر لازم برای این تعاملات را فراهم کند.تجارب بینالمللی نشان میدهد بانک دارایی محله، ابزار موثری برای توانمند سازی جامعه و بهبود سلامت اجتماعی است.
نمونه Banco Palmas در برزیل نشان میدهد با مدیریت مشارکتی و ایجاد واحد پول محلی، امکان تقویت اقتصاد محله و ارتقای روابط اجتماعی فراهم شده است. تجربه تراستهای محله در آمریکا، به ویژه Kensington Corridor Trust در فیلادلفیا، نمونهای از حفظ مالکیت محلی و مدیریت منابع مادی و اجتماعی توسط جامعه است که منجر به افزایش مشارکت و کنترل محلی بر داراییها شده است.
همچنین، سیستم پول اجتماعی Sarafu‑Credit در کنیا، با ایجاد ارز محلی مکمل، تجارت و تعاملات اقتصادی محلهای را تقویت کرده و درآمد کسبوکارهای کوچک را افزایش داده است. در ایران نیز مطالعات محلی نشان میدهد شناسایی و فعالسازی سرمایه های محلهای میتواند مشارکت اجتماعی و توانمندسازی محلات را تقویت کند._ پژوهش در محله امامزاده حسن تهران نشان داده سرمایههای اجتماعی و مادی مستقیماً با تمایل ساکنان به مشارکت سازمان یافته مرتبط هستند. همچنین، مطالعهای در مناطق آبادان نشان میدهد که اعتماد بین فردی، اعتماد نهادی و احساس تعلق اجتماعی نقش مهمی در ساخت سرمایه اجتماعی دارند و میتوانند مبنای طراحی بانک دارایی محله برای ارتقای کیفیت مشارکت اجتماعی و تعاملات محلهای باشند.
برای عملیاتی کردن بانک دارایی محله در طرح «سلام»، پیشنهاد میشود ابتدا داراییهای محله از تمام ابعاد مادی، مالی، اجتماعی، انسانی، فرهنگی و طبیعی شناسایی و نقشهبرداری شوند.سپس یک سامانه دیجیتال برای ذخیره و مدیریت اطلاعات ایجاد شود تا دسترسی فعالان محلی، سازمانهای دولتی و نهادهای غیردولتی به منابع موجود امکانپذیر شود.
تشکیل شوراهای محلهای با مشارکت نمایندگان ساکنان و سازمان های مردم نهاد، مدیریت و تخصیص داراییها در پروژههای اجتماعی را هدایت کرده و برنامهریزی برای توزیع پایدار منابع با اتصال به برنامههای رسمی خدمات اجتماعی، بهداشت و آموزش تضمین شود. بانک دارایی محله، با توجه به تجارب علمی و بینالمللی، ابزاری قدرتمند برای ارتقای سلامت اجتماعی محله محور است. این ابزار با شناسایی و بهکارگیری نظاممند سرمایههای مختلف محلهای، افزایش مشارکت و اعتماد اجتماعی، توانمندسازی افراد و نهادهای محلی، پایداری خدمات اجتماعی و عدالت در توزیع منابع را امکانپذیر میسازد و میتواند بعنوان بنیان اجرایی و سیاستی برای تحقق اهداف طرح «سلام» در ایران مورد استفاده قرار گیرد.
در طرح «سلام» از کمبودها آغاز نمیکنیم، از داشتههای محله شروع میکنیم؛ از آدمها، رابطهها و توانهایی که سالها کنار هم زیستهاند اما هنوز به هم وصل نشدهاند. اینجا محله مسئلهای برای حل کردن نیست، ظرفیتی است برای بیدار شدن. وقتی داوطلبان به جای فهرست مشکلات، نقشه توانها را میبینند، کمک از بیرون جای خود را به همکاری از درون میدهد. آرامآرام کمبودها عقب مینشینند، تهدیدها فرصت میشوند و ضعفها معنای تازهای پیدا میکنند. خدمت دیگر چیزی نیست که آورده شود، بلکه در دل زندگی روزمره مردم تولید میشود.
طرح «سلام» در حقیقت برنامهای برای ارائه خدمات نیست، راهی است برای زنده شدن قدرت محله.
