بانگ خبر، به نقل از وبدا، رضا کلانتری، استادیار بهداشت حرفهای و ایمنی کار و عضو هیات علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زنجان، در نشست خبری ترجمان دانش با موضوع «مروری بر اختلالات اسکلتی- عضلانی در کاربران بازیهای گوشی هوشمند» اظهار کرد: گوشیهای هوشمند به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شدهاند و بسیاری از فعالیتها از آموزش و ارتباطات اجتماعی تا استفاده از هوش مصنوعی، بررسی پیامها و سرگرمی، از طریق این ابزار انجام میشود.
وی با بیان اینکه براساس برآوردها حدود هفت میلیارد نفر در جهان از گوشی هوشمند استفاده میکنند، افزود: بخش قابل توجهی از کاربران گوشیهای هوشمند را جوانان تشکیل میدهند؛ افرادی که از این ابزار هم برای آموزش و هم برای بازی و سرگرمی استفاده میکنند. در کنار این موضوع، بازیهای موبایلی نیز در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشتهاند و براساس برخی برآوردها حدود سه میلیارد نفر در جهان کاربر این بازیها هستند.
کلانتری با اشاره به اینکه بازیهای موبایلی در کنار جنبههای سرگرمی، میتوانند برخی آثار مثبت نیز داشته باشند، گفت: استفاده درست و محدود از برخی بازیها میتواند در افزایش توجه، کاهش زمان واکنش، تقویت دقت و کمک به فرآیند حل مسئله مؤثر باشد. همچنین در برخی موارد، افراد پس از یک روز کاری یا درسی سخت، با مدت کوتاهی بازی احساس آرامش بیشتری پیدا میکنند.
این استادیار بهداشت حرفهای و ایمنی کار ادامه داد: مسئله اصلی زمانی ایجاد میشود که مدت استفاده از بازیهای موبایلی طولانی شود و فرد در وضعیت بدنی نامناسب قرار گیرد. در چنین شرایطی، احتمال بروز دردهای گردن، کمر، مچ، دست، انگشتان و حتی سردرد افزایش مییابد. همچنین در برخی مطالعات، ارتباط استفاده بیش از حد از بازیهای موبایلی با مشکلاتی مانند اضطراب و افسردگی نیز گزارش شده است.
وی درباره مفهوم اختلالات اسکلتی – عضلانی توضیح داد: منظور از این اختلالات، هرگونه درد، ناراحتی، بیحسی یا گزگز در اندامهاست که میتواند عضله، تاندون، رباط، اعصاب، عروق و دیسکهای بینمهرهای را درگیر کند. این مشکلات معمولاً بهصورت تدریجی ایجاد میشوند و ممکن است آثار آنها در سنین بالاتر بیشتر نمایان شود.
کلانتری با اشاره به نتایج مطالعه مروری انجامشده در این زمینه گفت: در این مطالعه، پژوهشهای منتشرشده از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۴ بررسی شد و در نهایت ۱۹ مقاله که بهطور اختصاصی به اختلالات اسکلتیعضلانی در کاربران بازیهای موبایلی پرداخته بودند، مورد تحلیل قرار گرفت.
وی افزود: براساس نتایج مطالعات گذشته، شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی در کاربران بازیهای موبایلی بین ۵۰ تا ۷۵ درصد گزارش شده است. به بیان دیگر، در برخی مطالعات از هر دو کاربر یک نفر و در برخی دیگر از هر چهار کاربر سه نفر، نوعی درد یا ناراحتی اسکلتی-عضلانی را تجربه کردهاند.
این عضو هیات علمی دانشکده بهداشت با بیان اینکه گردن، انگشتان، بخش فوقانی پشت و کمر از مهمترین نواحی درگیر در کاربران بازیهای موبایلی هستند، گفت: خم شدن گردن به سمت پایین، حرکات تکراری دست و انگشتان، نشستن طولانیمدت، استفاده از گوشی در وضعیت درازکش روی شکم و بالا نگه داشتن دست هنگام کار با گوشی، از عواملی هستند که میتوانند فشار بیشتری بر بدن وارد کنند.
کلانتری درباره نقش وضعیت گردن در بروز این مشکلات اظهار کرد: سر انسان حدود چهار تا پنج کیلوگرم وزن دارد و زمانی که گردن در حالت صاف قرار دارد، فشار کمتری به دیسکهای بینمهرهای وارد میشود؛ اما هرچه گردن بیشتر به سمت جلو خم شود، این فشار بهصورت تصاعدی افزایش پیدا میکند. طبق یکی از مطالعات، میانگین زاویه خم شدن گردن هنگام استفاده از گوشی حدود ۲۸ درجه گزارش شده که از نظر ارگونومیک وضعیت مطلوبی نیست.
وی با اشاره به برخی عوارض شناختهشده در این حوزه گفت: در منابع مختلف اصطلاحاتی مانند «Text Neck» یا گردن ناشی از استفاده مداوم از گوشی، «Gamer’s Finger» یا انگشت گیمرها، سندرم دِکرون و سندرم تونل کارپال مطرح شده است. این مشکلات بهویژه در افرادی که حرکات تکراری دست و انگشتان دارند یا مدت زیادی گوشی را در دست نگه میدارند، بیشتر دیده میشود.
این استادیار بهداشت حرفهای و ایمنی کار درباره مدت استفاده از گوشی گفت: یکی از مطالعات نشان داده افرادی که بیش از پنج ساعت در روز با موبایل بازی میکنند، بیشتر در معرض ناراحتیهای اسکلتی- عضلانی قرار دارند. همچنین در برخی مطالعات توصیه شده است مجموع زمان استفاده از گوشی هوشمند در طول روز بهتر است از دو ساعت و ۱۵ دقیقه بیشتر نشود.
وی افزود: در کودکان و نوجوانان بهتر است پس از هر ۱۰ دقیقه استفاده از گوشی، وقفه ایجاد شود و در بزرگسالان این زمان میتواند تا حدود ۲۰ دقیقه افزایش پیدا کند. وقفههای کوتاه و مکرر میتواند فشار مداوم بر گردن، کمر، مچ و انگشتان را کاهش دهد.
کلانتری با تأکید بر اهمیت آموزش اصول ارگونومی استفاده از گوشی گفت: یکی از ضعفهای موجود، نبود آموزش ساختارمند درباره نحوه صحیح استفاده از تلفن همراه است. بسیاری از کودکان و نوجوانان بدون آموزش، از گوشی استفاده میکنند و همین موضوع میتواند عادتهای بدنی نامناسب را در آنها تثبیت کند. به نظر میرسد آموزش این مباحث باید از سنین مدرسه آغاز شود.
وی درباره وضعیت استان نیز گفت: در مطالعهای که روی ۹۳۸ نفر از کادر دانشگاه، شامل دانشجویان و کارکنان بخشهای مختلف انجام شد، گردن یکی از شایعترین نواحی درگیر بود و شیوع ناراحتی در این ناحیه نزدیک به ۴۰ درصد گزارش شد. همچنین در افرادی که از بازیهای گوشی هوشمند استفاده میکردند، نرخ اختلالات اسکلتی- عضلانی در تمام نواحی بدن بیشتر از افرادی بود که کاربر این بازیها نبودند.
به گفته کلانتری، در این مطالعه میزان ناراحتی در گردن کاربران بازیهای موبایلی حدود ۴۴ درصد، در کمر حدود ۴۱.۸ درصد و در قسمت فوقانی پشت حدود ۴۷ درصد گزارش شده است.
وی درباره تفاوت جنسیتی در بروز این اختلالات نیز گفت: بهطور کلی توده عضلانی در مردان بیشتر از زنان است و از این نظر زنان میتوانند در برخی شرایط مستعدتر باشند؛ بهویژه زنان شاغلی که علاوه بر کار بیرون، مسئولیتهای خانه و مراقبت از فرزند را نیز بر عهده دارند. با این حال، در مطالعه مروری انجامشده درباره کاربران بازیهای موبایلی، نتیجه مشخصی درباره تفاوت جنسیتی گزارش نشده است.
این عضو هیات علمی دانشکده بهداشت، تقویت عضلات و انجام نرمشهای ساده را از راهکارهای مؤثر دانست و گفت: هرچه عضلات بدن، بهویژه عضلات گردن و کمر، آمادگی بیشتری داشته باشند، تحمل سیستم اسکلتیعضلانی بالاتر میرود. نرمشهای ساده گردن، بدون استفاده از وزنه و با حرکات آرام، میتواند در پیشگیری از دردهای گردنی مؤثر باشد.
کلانتری افزود: مشکل اینجاست که بسیاری از افراد پس از بروز درد و مراجعه به فیزیوتراپی با این نرمشها آشنا میشوند، در حالی که بهتر است این تمرینها پیش از ایجاد آسیب و بهعنوان بخشی از سبک زندگی روزانه انجام شود.
وی استفاده از تجهیزات کمکی مانند هولدرهای رومیزی، خودرویی و گردنی را نیز یکی از راهکارهای قابل بررسی دانست و گفت: استفاده از هولدرها میتواند در برخی شرایط فشار وارد بر دست، مچ و گردن را کاهش دهد. البته لازم است کاربردپذیری و اثر واقعی این تجهیزات در مطالعات علمی بیشتر بررسی شود تا مشخص شود کدام نوع از آنها میتواند برای کاربران مناسبتر باشد.
دکتر کلانتری همچنین درباره استفاده از گوشی هنگام دراز کشیدن گفت: اگر فرد به پشت دراز بکشد و گردن در وضعیت صاف و تکیهگاه مناسبی داشته باشد، این وضعیت میتواند از نظر گردن مناسبتر باشد؛ اما استفاده از گوشی در حالت خوابیده روی شکم، به دلیل افزایش گودی کمر، خم شدن گردن به عقب و فشار بر آرنج و شانه، میتواند مشکلساز باشد.
وی بهترین وضعیت استفاده از گوشی را حالتی دانست که گردن صاف باشد، دست بیش از حد بالا نگه داشته نشود و فاصله مناسب گوشی از چشم حفظ شود.
این استادیار بهداشت حرفهای و ایمنی کار در بخش دیگری از سخنان خود به استفاده از لپتاپ نیز اشاره کرد و گفت: لپتاپ ابزار مناسبی برای استفاده طولانیمدت نیست، زیرا هم صفحهنمایش آن کوچک است و هم معمولاً بخشی از بدن را از وضعیت طبیعی خارج میکند. در صورت استفاده طولانی از لپتاپ، بهتر است از صفحهکلید و ماوس جداگانه استفاده شود و ارتفاع نمایشگر با سطح چشم تنظیم شود.
کلانتری در پایان با تأکید بر ضرورت فرهنگسازی در این حوزه گفت: آموزش اصول ارگونومی باید از مدرسه آغاز شود و در دانشگاهها و محیطهای کاری نیز ادامه پیدا کند. با توجه به کاهش سن بروز برخی دردهای گردن و کمر، لازم است آموزش نحوه صحیح استفاده از گوشی، رایانه و سایر ابزارهای دیجیتال جدیتر دنبال شود.
